Verlof dat wordt opgenomen zonder toestemming van de directeur of de leerplichtambtenaar wordt gezien als ongeoorloofd schoolverzuim. De directeur is verplicht dit aan de leerplichtambtenaar te melden. De leerplichtambtenaar beslist of er proces-verbaal wordt opgemaakt. Ook als een leerling vaak ziek is, of de school twijfels heeft bij een ziekmelding, wordt contact opgenomen met de leerplichtambtenaar van Bureau VSV. Deze onderzoekt, vaak samen met de schoolarts, of een kind terecht ziek gemeld werd.
De ouder of verzorger is verantwoordelijk voor de inschrijving en het naar school gaan van het kind. Pas vanaf 12 jaar is een kind zelf medeverantwoordelijk.
Als u of uw kind zich niet houdt aan de leerplichtwet, gaat de leerplichtambtenaar met u om de tafel zitten voor een gesprek. Er wordt dan eerst gekeken of er een geldige reden is waarom uw kind niet naar school is gegaan. Soms is het voldoende als de leerplichtambtenaar een gesprek met u en de school heeft. Ook kan hij u doorverwijzen naar een instantie die u verder kan helpen. Is er geen goede reden, dan kan de leerplichtambtenaar een strafrechtprocedure beginnen.
Als u uw kind niet inschrijft op een school, terwijl uw kind wel leerplichtig is, wordt de zaak altijd afgehandeld door de rechter. Uw kind bewust enkele dagen van school houden in verband met vakantie of reizen, wordt ook wel "luxe verzuim" genoemd. Dit is ook strafbaar. Meestal krijgen ouders hiervoor een boete. In dat geval komt de zaak niet altijd voor de rechter. Als uw kind om andere redenen niet naar school is gegaan, zijn er meerdere mogelijkheden
Iedere maand overlegt de leerplichtambtenaar met de Officier van Justitie, en met verschillende personen van de Raad voor de Kinderbescherming, de Jeugdreclassering en Bureau Halt. Dit wordt het casus-overleg genoemd. Ze kijken of het de eerste keer is dat u de leerplichtwet heeft overtreden, of er achterliggende problemen bekend zijn, en of te verwachten is dat uw kind in de toekomst weer regelmatig naar school zal gaan. Ze kunnen kiezen voor een straf, maar ook voor extra toezicht, begeleiding of hulp waar nodig.
Als u of uw kind één of meerdere overtredingen begaat, heeft dit een aantal gevolgen.
Bij vaker voorkomende of zwaardere overtredingen van de leerplichtwet kan uw zaak behandeld worden door de Officier van Justitie. U moet dan voorkomen bij de Officier. Dit gebeurt altijd op woensdagmiddag. Hierbij is ook een leerplichtambtenaar aanwezig, en een vertegenwoordiger van de Raad voor de Kinderbescherming. De Officier van Justitie kan bijvoorbeeld een geldboete opleggen, of jeugdreclassering. Als u niet akkoord bent met afhandeling door de officier, zal de zaak door de rechter behandeld worden.
Als de zaak voor de rechter komt, zal er eerst een proces-verbaal worden opgemaakt door de leerplichtambtenaar. Bij de zitting zijn de rechter, de griffier, de officier van justitie, een vertegenwoordiger van de Raad voor de Kinderbescherming en de leerplichtambtenaar aanwezig. Als de rechter besluit dat de leerplichtwet overtreden is, krijgen de ouders een straf opgelegd. Dit kan een geldboete zijn en in sommige gevallen zelfs een gevangenisstraf.
De personen die het gezag hebben over de jongere (meestal de ouders, maar ook degene die feitelijk voor de jongere zorgt, zoals bijvoorbeeld een opa of oma) zijn verantwoordelijk. Gaat het om kinderen die jonger zijn dan 12 jaar, dan worden alleen de ouders gestraft. Bij kinderen van 12 jaar of ouder kunnen zowel de ouders als het kind gestraft worden. Vanaf 12 jaar is namelijk elk kind zelf medeverantwoordelijk voor zijn of haar schoolbezoek.
Alle vormen van spijbelen, te laat komen of "luxe verzuim" zijn strafbaar. U als ouders en/of verzorgenden moeten er samen met uw kind voor zorgen dat hij of zij gewoon altijd naar school gaat. Zie onderwijs niet als een plicht: het is een voorrecht. Zorg er samen met uw kind voor dat het een goede start maakt. Van goed onderwijs heeft uw kind zijn of haar hele leven plezier!
Heel soms gebeurt het dat een kind van school wordt gestuurd. Dit kan tijdelijk zijn (dit heet schorsing) of definitief (dit heet verwijdering). Dit gebeurt alleen als het kind zich heel slecht gedraagt. Het bestuur van de school beslist hierover. Maar eerst praat het bestuur met de leraar en de ouders. Ouders zijn het soms niet eens met het bestuur. Ze moeten dit schriftelijk aan de school melden. De school moet hier binnen vier weken schriftelijk op reageren. Daarna kunnen ouders eventueel nog naar een rechter.
Als een kind wordt weggestuurd, moet het bestuur binnen acht weken een andere school voor het kind proberen te vinden. Op het moment dat het bestuur een nieuwe school heeft gevonden, mag het kind definitief niet meer op de oude school komen. Is er na acht weken nog geen nieuwe school gevonden? Ook dan mag de school het kind definitief van school sturen. De school moet in zo'n geval wel kunnen bewijzen dat er echt naar een andere school is gezocht.